TEVFİK PAŞA
 

1881 yılında tahta çıkan Tevfik Paşa, İsmail Paşa'nın tam zıddı, uysal, sakin ve tutumlu idi. Tek kadınla, hanedandan bir prenses ile evliydi. Kaderini kabul etmişti. Elinden ekonomik dizginler kolaylıkla alınmıştı. Ülkeyi yabancı nazırlar ve iktisatçılar yönetmeğe başladı. Tasfiye kanunu yapılmıştı.

Mısır kaynıyordu. "Mısır, Mısır'lılarındır" sloganı Milliyetçileri harekete geçirmeye başlamıştı.

Şubat 1881'de Çerkez asıllı Harbiye Nazırı Osman Rıfkı Paşa, ordudan birkaç Mısır'lıyı elediği için, Miralay Arabi'nin itirazları ile Hidiv arada kaldı. Osman Rıfkı Paşa'yı azletti. Milliyetçilere mensup Mahmut Sami Paşa'yı Harbiye Nazırı yaptı. Arabi Paşa'da bir ıslahat komisyonunun başına getirildi.

1881 yılı son aylarında meclis toplandı, olaylar durmadı. Çünkü İngiltere ve Fransa, Meclise bütçe yetkisi vermek istemiyorlardı. Ordunun büyük kesimini oluşturan Vataniler, Meclis ve dayanağı halk, Mısır tarihinde ilk defa olmak üzere, ülkenin kaderine sahip çıkma konusunda anlaşmışlardı. Bu, on bir yıllık Mısır tarihinde, demokratik ilk olaydı. Yabancılarla halk arasında kalan Hıdiv Tevfik Paşa Vatanilerden bir hükümet kurmak zorunda kaldı.

1882 Şubat ayında Mahmut Sami Paşa'yı Başbakan, tam cahil Arabi Paşa'yı da Harbiye Nazırı yaptı.

Yeni hükümetin ilk işi bir grup Çerkez Subayı, Arabi'ye karşı suikast ithamıyla, sürgüne göndermek oldu. Padişah Abdülhamid müdahale edip yargılama belgelerini istedi. Mısır Nazırlar Heyeti bunu fermanı hükümlerine aykırı buldu ve Hıdiv'i düşürmeye kalktı.

İstanbul'da kargaşa çıkmıştı: Bab-ı Ali, Hıdiv'i tutuyor. Abdülhamid ise Said Halim Paşa'yı getirmek istiyordu. Abdülhamit'in Hanedandan olan Said Halim Paşa'ya sempati duyduğu biliniyordu.

Karışıklıktan, İngiltere ve Fransa yararlandı. 20 Mayıs 1982'de harp gemileri İskenderiye'ye getirilip, toplarını şehre çevirdiler. Hıdiv Tevfik Paşa güçsüzdü, Abdülhamid devreden çıkmıyor, vatanileri " Selam-ı Şahaneler "ve nişanlarla İstanbul'a getirilip, durumu idare etmek istiyor, bu amaçla Derviş Paşa başkanlığında bir heyet Mısır'da iken, bir kıvılcımla İskenderiye sokaklarında bir Arap'la, bir Malta' lı arasında kavga çıktı. Limandaki Rumlar ve azınlıklar Malta' lıyı tuttuğundan, kavga savaş halini almış 40 Avrupa' lı ölmüştü.